L Sınıfı Lityum-İyon Batarya Yangınları Arasında Yer Alan Elektrikli Araç Yangınlarına Müdahalede Yangın Battaniyesi Kullanımı
Yangınlar, insan hayatını tehdit eden, maddi kayıplara yol açan, operasyon ve faaliyetleri sekteye uğratarak ekonomik zarara neden olan ve çevreye ciddi zararlar veren olayların başında gelmektedir. Bu nedenle yangınlar ortaya çıkmadan önce pasif önlemlerin alınması, tüm tedbirlere rağmen meydana gelmesi halinde ise aktif müdahale yöntemlerinin uygulanması amacıyla dünya genelinde çeşitli yasal düzenlemeler yapılmıştır.
ISO 3941:2007’ye Göre Yangın Sınıfları
Malzemelerin ve sistemlerin taşıması gereken teknik özellikler, 160’tan fazla ülkenin üye olduğu Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından yayımlanan standartlarla belirlenmektedir. Yangın sınıflandırmasına ilişkin temel standartlardan biri olan ISO 3941:2007, yangınları sınıflara ayırmaktadır. ISO 3941 standardı beş temel yangın sınıfı tanımlamaktaydı;
- A Sınıfı (Katı) Yangınları
- B Sınıfı (Sıvı) Yangınları
- C Sınıfı (Gaz) Yangınları
- D Sınıfı (Metal) Yangınları
- F Sınıfı (Pişirime Yağ) Yangınları
Ocak 2026’da yapılan güncelleme ile standarda yeni bir yangın sınıfı eklenmiştir:
- L sınıfı lityum-iyon batarya yangınları.
L sınıfı lityum-iyon yangınların tanımı şöyle: Lityum metal içermeyen lityum-iyon hücre ve bataryaların karıştığı yangınlar.
Not: Sınıf L yangınları elektrokimyasal yangınlardır ve çoğu A, B, C, D ve F sınıfı yangına kıyasla daha yüksek bir enerji yoğunluğuna sahiptir. Bu durum, enerji açığa çıktığında yangının daha hızlı büyüme hızına ulaşmasına neden olabilir.
Bu tanım üç temel hususa dikkat çekmektedir.
- Elektrokimyasal yapı: Yanıcı madde karakteri klasik yangınlardan farklıdır.
- Yüksek enerji yoğunluğu: Açığa çıkan enerji miktarı geleneksel yangınlara kıyasla daha fazladır.
- Hızlı büyüme potansiyeli: Enerji salınımı yangının çok kısa sürede büyümesine yol açabilir.
Neden L sınıfı yangın tanımına ihtiyaç duyuldu?
Günümüzde cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar, şarjlı el aletleri, robot süpürgeler, scooter’lar, elektrikli bisikletler ve elektrikli araçlar hayatın ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Bu cihazların tamamı bataryalarla çalışmaktadır ve kullanım alanlarının artmasıyla birlikte potansiyel yangın riski de artmaktadır. Bu tür yangınlar klasik A, B, C, D ve F sınıfı yangınlardan farklı davranış göstermektedir.
L sınıfı yangınlarda ayrıca şu riskler bulunmaktadır:
- Hücreden hücreye kontrolsüz ısı aktarımı (termal kaçak)
- Yüksek toksisiteye sahip gazların (örneğin hidrojen florür) açığa çıkması
- Söndürücü maddenin hücre merkezine ulaşmasını engelleyen fiziksel bariyerler
- Yanan hücrelerin mermi etkisiyle dışarı fırlaması
- Sızan elektrolit maruz kalma
- Sıcak ve patlayıcı gaz tahliyesi
- Elektrik çarpması tehlikesi
- Artık enerji nedeniyle yeniden tutuşma riski
Bu özellikler, L sınıfı yangınların ayrı bir kategori olarak değerlendirilmesini zorunlu hale getirmiştir.
L sınıfı Lityum-İyon Yangınlarına Müdahale Yöntemleri
Geleneksel yangın sınıflarında kullanılan söndürücü maddeler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
Ancak L sınıfı yangınlarda su, köpük, kuru kimyevi toz ve kimyasal ajanlar çoğu zaman batarya hücrelerinin içine nüfuz edememekte ve yangını tamamen bastırmakta yetersiz kalmaktadır. Bu durum;
- Yangının uzun sürmesine,
- Daha fazla toksik gaz açığa çıkmasına,
- Daha fazla su ve kimyasal kullanımına,
- Çevresel hasarın artmasına
neden olmaktadır.
L sınıfı yangınlar için söndürücü henüz bulunmamıştır. Geleneksel söndürücülerin yetersiz kaldığı L sınıfı yangınlarda temel hedef;
- Yangını kısa sürede kontrol altına almak,
- Yayılımı önlemek,
- Toksik gaz salınımını azaltmak,
- Müdahale sırasında çevresel zararı minimize etmektir.
Elektrikli Araç Yangınlarına Müdahale Yöntemi: Yangın Battaniyesi
Elektrikli araç yangınları, L sınıfı yangınların en sık görüldüğü alanlardan biridir. Bu kapsamda Almanya’da Kasım 2024’te yayımlanan DIN SPEC 91489 dokümanı, elektrikli araç yangınlarında kullanılacak yangın sınırlama battaniyeleri için teknik gereklilikleri belirlemiştir.
Avrupa Komisyonu tarafından 2025 yılında yayımlanan “Yangın Güvenliği – Elektrikli Araçlar ve Şarj Altyapısı” raporunda, elektrikli araç yangınlarına müdahalede battaniye kullanımı ilk sırada tavsiye edilmiştir.
Benzer şekilde, National Fire Protection Association (NFPA) tarafından 2025 yılında gerçekleştirilen testlerde dört farklı müdahale yöntemi karşılaştırılmış ve yangın battaniyesinin batarya yangınlarını en hızlı kontrol altına alan yöntem olduğu ortaya konmuştur. Test sonuçlarına göre yangın battaniyesi kullanımı, diğer yöntemlere kıyasla yangını 2,4 kat daha hızlı kontrol altına almıştır.
Amerika’nın bazı şehirlerinde, Güney Kore ve Malezya’da her 5 şarj istasyonu için 1 adet yangın battaniyesi bulundurulması zorunlu hale getirilmiştir.
Sonuç
L sınıfı lityum-iyon batarya yangınları, A, B, C, D ve F yangın sınıflarından farklı karakteristik özellikler göstermektedir. Yüksek enerji yoğunluğu, termal kaçak, toksik gaz salınımı, yeniden tutuşma riski ve elektrik çarpma tehlikesi gibi unsurlar, bu yangınların ayrı bir sınıf olarak tanımlanmasını zorunlu kılmıştır.
L sınıfı lityum-iyon batarya yangınları arasında yer alan elektrikli araç yangınlarında yangın battaniyesi kullanımı ile ilgili olarak;
- Battaniyelerin taşıması gereken teknik özellikler DIN SPEC 91489 ile belirlenmiş,
- Avrupa Komisyonu tarafından elektrikli araç yangınlarına yangın battaniyesi ile müdahale edilmesi ilk sırada tavsiye edilmiş,
- NFPA tarafından elektrikli araç yangınlarına en hızlı müdahale yönteminin yangın battaniyesi olduğu testlerle ortaya konmuş,
- Dünyanın farklı yerlerinde yangın battaniyesi kullanımı resmi kurum ve kuruluşlar tarafından benimsenmiş ve mevzuat düzenlemeleri ile uygulamaya konulmuştur.
Sonuç olarak, gücünü bataryalardan alan elektrikli araç yangınlarına en etkili müdahale yönteminin yangın battaniyesi kullanımı olduğu standartlar, resmi raporlar ve dünyanın farklı yerlerindeki uygulamalar ile kabul görmüştür.
